راهنمای کامل رشته الهیات و معارف اسلامی

0 20

معرفی رشته الهیات و معارف اسلامی

معرفت در حقیقت همان شناخت است و اولین مرحله از آشنایی و قدم گذاشتن در مسیر قرب‌الهی همین معرفت می باشد. اگر انسان جهان و خالق جهان را به درستی بشناسد، می تواند به خداوند نزدیکتر شود و قلبش به آن وابسته شود.

هدف از رشته الهیات و معارف اسلامی تربیت افرادی است که بتوانند به شناخت خالق جهان برسند و به دیگر افراد در این مسیر کمک نمایند. این رشته‌ دارای‌ شش‌ گرایش‌ علوم‌ قرآن‌ و حدیث‌، فقه‌ و مبانی‌ حقوق‌ اسلامی‌، فقه‌ شافعی‌، تاریخ‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ ملل‌ اسلامی‌، فلسفه‌ و حکمت‌ اسلامی‌ و ادیان‌ و عرفان‌ می باشد، که در ادامه به توضیح آن می پردازیم.

گرایش های رشته الهیات و معارف اسلامی

گرایش‌ علوم‌ قرآن‌ و حدیث

‌ دانشجویان در گرایش‌ علوم‌ قرآن‌ و حدیث‌، 12 واحد تفسیر قرآن‌ کریم‌ می‌گذرانند که‌ در این‌ 12 واحد با شأن‌ نزول‌، مفهوم‌ آیات‌ و تفسیرهای‌ مهم‌ قرآن‌ کریم‌ آشنا می‌شوند. علوم‌ قرآنی‌ در 12 واحد به دانشجویان ارائه می شود که دانشجویان در این واحدها به مطالعه علوم‌ خاصی‌ که‌ هر پژوهشگر قرآن‌ باید با آن ها آشنا باشد می پردازند. مباحثی مانند مجمل‌ و مبین‌، منطوق‌ و مفهوم‌ که‌ لازمه‌ فهم‌ و درک‌ قرآن‌ و تفسیر و تبیین‌ آن‌ است، در ذیل این واحدها قرار می گیرد.

این گرایش‌ در بخش‌ حدیث‌، علم‌الحدیث‌، درایات الحدیث‌، فقه‌الحدیث‌، مجامع‌ حدیثی‌ شیعه‌ و اهل‌ تسنن‌ و اصطلاحات‌ حدیث‌ نیز به ارائه اطلاعاتی در این زمینه برای دانشجویان می پردازد. بنابراین، دانشجویان‌ با تاریخ‌ تطور، تحول‌ و پیدایش‌ علم‌ حدیث‌ از دیدگاه‌ اهل‌ تشیع‌ و تسنن‌، معنا و مفهوم‌ اصطلاحات‌ علم‌ حدیث‌ و مفهوم‌ و محتوای‌ احادیث‌ در این دوره آشنا می شوند.

گرایش‌ فقه‌ و مبانی‌ حقوق‌ اسلامی‌

در گرایش‌ فقه‌ و مبانی‌ حقوق‌ اسلامی‌، وظایف‌ و حقوق‌ انسان‌ را از دیدگاه‌ تشریعات‌ الهی‌ مطالعه می شود. دانشجویان این گرایش با حقوقی‌ که‌ از روی‌ حکمت‌ و بر روی‌ محور مصالح‌ خردمندانه‌ است‌ و در زمینه‌ رابطه‌ میان‌ انسان‌ و خدا، رابطه‌ انسان‌ها با یکدیگر یا وظایف‌ انسان‌ نسبت‌ به‌ خود و طبیعت‌ می‌باشد، آشنا می شوند. رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی و رشته حقوق در مفهوم عام آن باهم تفاوت آشکاری دارند. چرا که رشته حقوق، به بیان اصولی می پردازد که از نظر عقل و عرف بشری، رعایت آنها در زندگی برای ایجاد نظم و امنیت لازم است.

این اصول می تواند طبق تشخیص عقل، مصلحت موقت اما فوری باشد. اما فقه در پی مصالحی است که در تکامل انسان اثر می گذارد و شاید یک مصلحت فوری نباشد. از این رو، در حقوق اسلامی، اصول و قوانین نباید تنها عامل نظم و امنیت باشد، بلکه باید انسان را نیز به کمال برساند. از این بابت احکام فقهی ممکن است که اعتبار جاودانه داشته باشند.

دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ فقه‌ و مبانی‌ حقوق‌ اسلامی‌

فقه‌، فقه‌ مقارن‌، اصول‌ فقه‌، آیات‌ الاحکام‌، تاریخ‌ فقه‌ و فقها، احادیث‌ فقهی‌، حقوق‌ جزای‌ خصوصی‌ اسلام‌، حقوق‌ بین‌الملل‌ اسلام‌، آیین‌ دادرسی‌ در اسلام‌ ، حقوق‌ جزای‌ عمومی‌ اسلامی‌، قواعد فقه‌ مدنی‌، حقوق‌ خانواده‌، کلیات‌ حقوق، حقوق‌ تطبیقی‌ .

گرایش‌ فقه‌ شافعی‌

اگرچه بسیاری‌ از دروس‌ این گرایش با گرایش‌ فقه‌ و مبانی‌ حقوق‌ اسلامی‌ یکسان‌ است، اما در این گرایش‌ احکام‌ عملی‌ اسلام‌ مانند عبادت‌، معاملات‌، مناکحات‌، جزا، قضا و شهادت‌ و همچنین‌ اصول‌ از دیدگاه‌ مذهب‌ شافعی‌ آموزش‌ داده‌ می‌شود. یادآوری این نکته ضروری است که گرایش‌ فقه‌ شافعی‌ تنها از بین‌ داوطلبان‌ اهل‌ سنت‌، دانشجو می‌پذیرد.

گرایش‌ تاریخ‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ ملل‌ اسلامی‌

آشنایی با تاریخ‌ و جغرافیای‌ ممالک‌ اسلامی‌ در دستور کار گرایش تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی قرار دارد. دانشجویان‌ ضمن آشنایی با فرهنگ‌، عادات‌ و رسوم‌ مسلمان‌های‌ نقاط‌ مختلف‌ جهان‌ از جمله‌ مسلمان‌های‌ آسیای‌ جنوب‌ شرقی‌، شمال‌ آفریقا، اروپا و آمریکا به مطالعه تاریخ‌ اسلام‌ از زمان‌ ظهور پیامبر اکرم‌ تا زمان‌ حال‌، تاریخ‌ تشکیلات‌ اسلامی‌ (آشنایی‌ با نظام‌ و تشکیلات‌ دولت‌های‌ مسلمان‌ اعم‌ از نظام‌ مالی‌، نظام‌ اداری‌، تشکیلات‌ سیاسی‌ و …) تاریخ‌ علوم‌ (علوم‌ عقلی‌ و نقلی‌ که‌ از اسلام‌ زاده‌ شده‌ است‌) تاریخ‌ ناحیه‌ای‌، تاریخ‌ سال‌ شمار، مآخذ شناسی‌ تاریخی‌ (شناخت‌ منابع‌ و مآخذ تاریخی‌)، تاریخ‌ نگاری‌ (آشنایی‌ با شیوه‌های‌ تاریخ‌ نگاری‌ در اسلام‌ و انواع‌ تاریخ‌نگاری‌ اعم‌ از وقایع‌ نامه‌، معاجم‌ الرجال‌، طبقات‌، احوال‌ بلاد، احوال‌ امم‌ و …) تاریخ‌ هنر معماری‌ اسلامی‌ و تاریخ‌ آموزش‌ و پرورش‌ اسلامی‌ می پردازند.

دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ تاریخ‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ ملل‌ اسلامی‌

وضع‌ کنونی‌ جهان‌ اسلام‌، تاریخ‌ نگاری‌ در اسلام‌‌، تاریخ‌ هنرهای‌ اسلامی‌‌، تاریخ‌ اسلام‌ از آغاز خلافت‌ عباسی‌ تا پایان‌ آل‌ بویه‌، تاریخ‌ اسلام‌ از سلاجقه‌ تا سقوط‌ بغداد، تاریخ‌ اسلام‌ در مصر و شام‌، تاریخ‌ اسلام‌ در مغرب‌ و اندلس‌، کلیات‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ اسلامی‌، تاریخ‌ تشکیلات‌ اسلامی‌، متون‌ تاریخی‌، اسلام‌ در برخورد با غرب‌ و استعمار، اسلام‌شناسی‌ در غرب‌، متون‌ جغرافیائی‌، تاریخ‌ آموزش‌ و پرورش‌ در اسلام‌، جغرافیای‌ تاریخی‌ اسلام‌، تاریخ‌ علوم‌ در اسلام‌، تاریخ‌ تشیع‌ .

گرایش‌ فلسفه‌ و حکمت‌ اسلامی‌

عقل و عشق، دو راه اصلی برای‌ رسیدن‌ به‌ حقیقت‌ و آگاهی‌ از راز هستی‌ و آفرینش‌ در تاریخ‌ علم‌ و اندیشه مطرح می شوند.

دو روش‌ کشف‌ و شهود و استدلال‌ و منطق‌ نیز در تاریخ‌ فلسفه‌ و عرفان‌ اسلامی‌ نیز برای‌ کشف‌ حقیقت‌، مورد توجه‌ بوده‌ است‌.

ازنظر صاحب نظران اصالت عقل، جهت رسیدن به معرفت و شناخت میتوان از استدلال‌ و برهان استفاده کرد ‌و از راز آفرینش‌ آگاهی‌ یافت‌. مطالعه‌ و پژوهش‌ در این زمینه‌ در دستورکار این گرایش قرار دارد. نظام‌ آموزشی‌ آنها برپایه‌ مفی‌ مثل‌ مشّاء، اشراق‌ یا ملاصدرا استوار است.

دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ فلسفه‌ و حکمت‌اسلامی

فلسفه‌ اسلامی‌ ، کلام‌ ، حکمت‌ عملی‌ ، منطق‌ ، تاریخ‌ فلسفه‌ اسلامی‌ ، تاریخ‌ فلسفه‌ غرب‌ ، متون‌ فلسفی‌ به‌ زبان‌ خارجی‌ ، عرفان‌ .

گرایش‌ ادیان‌ و عرفان‌

گرایش‌ ادیان‌ و عرفان‌ به مطالعه ی تاریخ‌ ظهور و گسترش‌ ادیان‌ زنده‌ (ادیانی‌ که‌ هنوز پیروان‌ بسیاری‌ دارند) می پردازد که به سه‌ بخش‌ اساسی‌ احکام‌ و آداب‌، عقاید و اخلاق‌ تقسیم شده است.

پژوهشگران در این حوزه به دنبال اثبات‌ حقانیت‌ یا بطلان‌ دین‌ خاصی‌ نیستند و بیشتر مطالعاتشان بر ‌ شناسایی‌ و درک‌ مواضع‌ مشترک‌ تأکید دارد.

ادیانی که در این گرایش مورد مطالعه قرار میگیرند به شرح ذیل می باشد:

  •  ادیان‌ خاورمیانه‌ که‌ شامل‌ ادیان‌ سامی‌؛ یعنی‌ یهودیت‌، مسیحیت‌ و اسلام‌ می‌شود .پیامبران‌ این ادیان از نسل حضرت‌ ابراهیم‌ است.
  •  ادیان‌ خاور دور که‌ ادیان‌ کشورهای‌ چین‌ و ژاپن‌ است‌ و شامل‌ “کنفوسیوس‌”، “تائو” و “شین‌تو” می‌گردد.
  •  ادیان‌ شبه‌ جزیره‌ هند که‌ عبارتند از هندو، بودا و جین‌. همچنین‌ دانشجویان‌ این‌ گرایش‌ عرفان‌ را به‌ عنوان‌ یکی‌ از مباحث‌ مقایسه‌ای‌ در ادیان‌ مطالعه‌ می‌کنند و با ادبیات‌ عرفانی‌ اسلام‌ آشنا می‌شوند.

دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ ادیان‌ و عرفان‌

معارف‌ شیعه‌، تاریخ‌ فرق‌ اسلامی‌، تاریخ‌ فلسفه‌ اسلامی‌، تاریخ‌ فلسفه‌ غرب‌، کلیات‌ علم‌ کلام‌، تفسیر عرفانی‌ قرآن‌، متون‌ عرفانی‌ فارسی‌، تاریخ‌ تصوف‌، متون‌ ادیان‌ و عرفان‌ به‌ زبان‌ خارجی‌، ادیان‌ ابتدایی‌ و قدیم‌، ادیان‌ ایران‌ قبل‌ از اسلام‌، دین‌ یهود و مسیحیت‌، ادیان‌ هند، دین‌ بودا و خاور دور، روش‌شناسی‌ ادیان‌ .

درس‌های‌ رشته الهیات و معارف اسلامی در طول‌ تحصیل

دروس‌ مشترک‌ در گرایش‌های‌ مختلف‌ الهیات‌ و معارف‌ اسلامی‌

تاریخ‌ اسلام‌، منطق‌، صرف‌ و نحو عربی‌ کاربردی‌، اعراب‌ قرآن‌، ترجمه‌ عربی‌ به‌ فارسی‌ و فارسی‌ به‌ عربی‌ ، قرائت‌ و درک‌ مفاهیم‌ متون‌ فقهی‌ و تفسیری‌، قرائت‌ و درک‌ مفاهیم‌ متون‌ عرفانی‌، قرائت‌ و درک‌ مفاهیم‌ متون‌ معاصر، قرائت‌ مطبوعات‌ واستفاده‌ از رادیو و تلویزیون‌، مکالمه‌ و محاضره ، علوم‌ بلاغی‌، تاریخ‌ زبان‌ وفرهنگ‌ عربی‌، روش‌ تحقیق‌ ، مبانی‌ جامعه‌شناسی‌، زبان‌ تخصصی‌ ، مبادی‌ فقه‌، مبادی‌ اصول‌، آشنایی‌ با علوم‌ اسلامی‌ (عرفان‌ و فلسفه‌)، فقه‌ مقدماتی‌ ، آشنایی‌ با ادیان‌ بزرگ‌، تفسیر .

دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ علوم‌ قرآن‌ و حدیث‌

تاریخ‌ قرآن، تاریخ‌ تفسیر قرآن‌ کریم‌ ، تاریخ‌ حدیث‌ ، درایـ¹‌الحدیث‌ ، فقه‌الحدیث‌، علوم‌ قرآنی‌ ، تفسیر قرآن‌ کریم‌ ، تأثیر قرآن‌ کریم‌ در پیدایش‌ علوم‌ ادبی‌، مروری‌ بر نهج‌البلاغه‌، علوم‌ بلاغت‌.

توانایی‌های‌ لازم برای تحصیل در رشته الهیات و معارف اسلامی

تسلط به زبان و ادبیات عرب یکی از شرط های موفقیت در رشته‌ الهیات‌ و معارف‌ اسلامی‌ می باشد. چرا که اگر بخواهیم به‌ وادی‌ قرآن‌ و حدیث‌ و مطالعه‌ تاریخ‌ و تمدن‌ کشورهای‌ مسلمان‌ و کتب‌ عرفانی‌ و فلسفی‌ اسلامی‌ یا تحقیق‌ و مطالعه‌ بر روی‌ فقه‌ و مبانی‌ حقوق‌ اسلامی وارد شویم، باید به زبان عربی آشنایی داشته باشیم.

آشنایی با زبان‌ انگلیسی‌ جهت بسط و گسترش معارف‌ اسلامی‌ و‌ تبلیغ‌ آن، یکی از ضرورت های موفقیت در این رشته می باشد. از آنجایی که کتاب‌ های مذهبی‌ ادیان‌ دیگر به‌ زبان‌ عربی‌ نوشته‌ نشده‌ است‌ و برای‌ مطالعه‌ این‌ کتب‌ باید حداقل‌ به‌ زبان‌ انگلیسی‌ به‌ عنوان‌ زبان‌ بین‌المللی‌ مسلط‌ بود، دانشجویان‌ گرایش‌ ادیان‌ و عرفان‌ بیش از سایر گرایش ها به تسلط در این زمینه نیازمند هستند. آشنایی با مسائل‌ و مباحث‌ یا وقایع‌ تاریخی‌ جهت تجزیه‌ و تحلیل مسائل از ضرورت های موفقیت در این رشته می باشد.

موقعیت‌ شغلی رشته الهیات و معارف اسلامی در ایران

اگرچه دانش آموختگان علوم‌ قرآن‌ و حدیث‌ مانند فارغ‌التحصیلان‌ سایر رشته‌ها جهت فعالیت در بازار کار با مشکلاتی روبه رو هستند، اما افرادی که در رشته خود توانمند باشند، مراکز پژوهشی‌ مثل‌ دائره ‌المعارف‌ها و پژوهشگاه‌ علوم‌ انسانی‌ یا مراکز آموزشی‌ می توانند بازار کار مناسبی برای این افراد باشد.

متخصصانی که در گرایش‌ فقه‌ و مبانی‌ حقوق‌ اسلامی‌ تحصیل کرده اند، از موقعیت‌ کاری‌ مناسب تری نسبت به دیگر گرایش ها برخوردار می باشند. این گرایش به دلیل ماهیت کاربردی اش می تواند برای دانش آموختگان فرصت های مناسبی در زمینه وکالت دادگستری‌، مشاور حقوقی‌ و کارشناس‌ حقوقی‌ یا دفترخانه‌ اسناد رسمی‌ و دفتر ازدواج‌ و طلاق‌ ایجاد نماید.

همچنین، افرادی که در گرایش‌ تاریخ‌ و تمدن‌ اسلامی تحصیل کرده اند، می توانند در صورتی که توانمندی لازم را داشته باشند، در وزارت‌ امور خارجه‌ و وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌ مشغول‌ به‌ کار گردد. این دانش آموختگان اگر در نوشتن توانمند باشند، می توانند در کارهای‌ پژوهشی‌ و نوشتن‌ کتاب‌های‌ تاریخی‌ مشغول فعالیت شوند.

با توجه‌ به‌ نوع‌ دروس‌ گرایش‌ ادیان‌ و عرفان‌، فارغ‌التحصیل این‌ گرایش‌ نیز باید در وزارت‌ امور خارجه‌، وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌، سازمان‌ تبلیغات‌ اسلامی‌ و سازمان‌های‌ مشابه‌ فعالیت‌ کند. اما متأسفانه‌ اکثر مسئولان‌ با این‌ رشته‌ و توانمندی‌ فارغ‌التحصیلان‌ آن‌ آشنا نیستند و تصور می‌کنند که‌ نیازی‌ به‌ شناختن‌ ادیان‌ دیگر و گفتگو با آنها نیست‌ و اگر هم‌ در بعضی‌ از مراکز در این‌ زمینه‌ تلاش‌ می‌شود، این‌ گفتگوها عمیق‌ و بنیادی‌ نیست‌ و در نتیجه‌ اثر بخش‌ نمی‌باشد.

البته‌ در حال‌ حاضر بعضی‌ از مراکز پژوهشی‌ غیردولتی‌ مثل‌ “مؤسسه‌ گفتگوی‌ ادیان‌” در این‌ زمینه‌ فعالیت‌ می‌کنند و تعدادی‌ از فارغ‌التحصیلان‌ این‌ گرایش‌ نیز جذب‌ مراکز فوق‌ شده‌اند، اما در بخش‌ دولتی‌ در این‌ زمینه‌ کار چشمگیری‌ انجام‌ نشده‌ است‌.

برای قبولی در رشته الهیات و معارف اسلامی چه رتبه ای نیاز است؟

  • مشاهده رتبه قبول شدگان رشته الهیات و معارف اسلامی در سال 96

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.