راهنمای کامل رشته جغرافیا

0 614

معرفی رشته جغرافیا

همه ی ما وقتی از جغرافیا سخن به میان می آید، کره جغرافیایی را به یاد می آوریم. مسائلی همچون وسعت،‌ محصولات و وضعیت آب و هوای کشورهای مختلف و اسامی سختی که باید یاد می گرفتیم. اما جغرافیای کشورها، تنها بخشی از رشته جغرافیا است که در دانشگاه تدریس می شود، شاخه ای که “جغرافیای قاره‌ها” نام دارد.

تصورات بسیار گوناگون و گاه غلطی از جغرافیا وجود دارد. جغرافیا فقط حفظ کردن نام مکانها و نقشه برداری نیست، هر چند که هر دوی آن ها بسیار مهم هستند.

جغرافیا، علم مطالعه و توصیف چشم اندازهای طبیعی، کوه ها، آب و هوا، رودخانه ها و انسان ها در ارتباط با یکدیگر است. علم جغرافیا یکی از بهترین راه ها برای مطالعه جهان است. علم جغرافیا از علوم اجتماعی است که تمرکز اصلی آن بر روی پراکندگی مکانی انسان ها و پدیده های فیزیکی زمین است.

وظیفه اصلی علم جغرافیا، توجه به تاثیرات متقابل انسان و طبیعت یا عمل و عکس العمل است. بدین طریق که هر جزء از حیات انسانی و هر پدیده طبیعی و انسان و کیفیت ناحیه ای و عوامل بوم و بومی در داخل یک یا چند شاخه از علم جغرافیا قرار می گیرد و یک نظم ویژه در همه پدیده هایی که در داخل یک سرزمین و یا یک مکان جغرافیایی به ظهور می رسد، به وجود می آید.

در حقیقت، فکر جغرافیایی، توانایی شناخت علل این نظم و وابستگی چهره های طبیعی و انسانی به یکدیگر و دریافت نتایج حاصل از آن است.
پس می توان گفت که علم جغرافیا، از طریق تفکر و کاربرد، جهان ما را شکل می دهد و جغرافی دانان به منزله متخصصین محیط جغرافیایی، راهگشا، برنامه ریز، هدایت گر، کشتیبان، مشاهده گر، آموزش دهنده، منتقد و بالاخره زندگی بخش به مکان های شناخته می شوند.

گرایش های رشته جغرافیا

رشته جغرافیا در پنج شاخه‌ اصلی‌، جغرافیای‌ طبیعی‌، جغرافیای‌ انسانی‌، کارتوگرافی‌، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری و جغرافیای‌ سیاسی‌ ـ نظامی‌ ارائه‌ می‌شود و هر یک‌ از گرایش‌های‌ جغرافیای‌ طبیعی‌ و انسانی‌ دارای‌ شاخه‌‌های‌ متعددی‌ است‌. البته‌ تفاوت‌ هر گرایش‌ رشته جغرافیا با گرایش‌ دیگر، تنها در 8 واحد تخصصی‌ است‌ و به‌ همین‌ دلیل‌ بسیاری‌ از دانشگاه‌ها در دفترچه‌ راهنمای‌ آزمون‌ سراسری‌، گرایش‌های‌ موجود در دانشگاه‌ خود را ذکر نکرده‌ و تنها به‌ شاخه‌های‌ اصلی‌ رشته جغرافیا که‌ در آن‌ دانشگاه‌ تدریس‌ می‌شود، اشاره‌ نموده‌اند.

شاخه‌ جغرافیای طبیعی

جغرافیای‌ طبیعی‌ علمی‌ است‌ که‌ محیط‌ طبیعی‌ و تأثیر عوامل‌ و عناصر محیطی‌ بر زندگی‌ و فعالیت‌ انسان‌ را مطالعه‌ می‌کند. این‌ علم‌ در مقطع‌ کارشناسی‌ دارای‌ دو گرایش‌ ژئومورفولوژی‌ و آب‌ و هواشناسی‌ است‌.

گرایش‌ ژئومورفولوژی

در گرایش ژئومورفولوژی‌ رشته جغرافیا، پدیده‌های‌ سطح‌ زمین‌ مورد بررسی قرار می گیرد. آن چیزی که دانشجویان این گرایش از رشته جغرافیا مطالعه می کنند به ریخت‌ یا چهره‌ زمین‌ مربوط می شود. زمین‌شناسی‌ یکی از علومی است که با رشته جغرافیا در ارتباط بوده و درحقیقت جغرافیا تحت‌ تأثیر یافته‌های‌ علم‌ زمین‌شناسی‌ است‌. از آنجایی که ریخت‌ یا شکل‌ ظاهری‌ زمین‌، تبلور اتفاقات‌ درون‌ زمین‌ می‌باشد، زمین‌شناسی‌ بیشتر به‌ اعماق‌ و لایه‌های‌ درونی‌ زمین‌ می‌پردازد اما ژئومورفولوژی‌ فرآیندهای‌ بیرونی‌ یا سطحی‌ زمین‌ را مطالعه‌ می‌کند.

دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ ژئومورفولوژی‌

ژئومورفولوژی‌ مناطق‌ شهری‌، نقشه‌ها و نمودارهای‌ ژئومورفولوژی‌، هیدرولوژی‌ کاربردی‌، کاربرد ژئومورفولوژی‌ در برنامه‌ریزی‌ شهری‌ و منطقه‌ای‌، تفسیر نقشه‌ (توپوگرافی‌ و زمین‌شناسی‌)، پایان‌نامه‌.

گرایش‌ آب‌ و هواشناسی‌ (اقلیم‌)

بسیاری از ما تغییرات آب و هوایی را از طریق اخبارهای تلویزیون و یا رادیو دنبال می کنیم. اما در گرایش آب‌ و هواشناسی‌ به فرآیندهای‌ حاکم‌ در داخل‌ جو از جمله‌ انرژی‌ و توزیع‌ آن‌ در سطح‌ سیاره‌ زمین‌، حرکات‌ جو و قانونمندی‌های‌ حاکم‌ بر این‌ حرکات‌ و تأثیر این‌ فعالیت‌ها را بر روی‌ زیست‌ و فعالیت‌ انسان‌ها، جانداران‌ و محیط‌ بی‌جان‌ سیاره‌ زمین‌، توجه می شود. مطالعه ی آب‌ و هوا و تأثیر عناصر و عوامل اقلیمی‌ در فعالیت‌ انسان‌ و مسائل‌ بهره‌برداری‌ از زمین‌ مثل‌ کشاورزی‌ در دستور کار این رشته قرار دارد.

دروس‌ اصلی‌ مشترک‌ در‌ گرایش‌های‌ جغرافیای‌ طبیعی‌

اگرچه گرایش های مختلف رشته جغرافیا، هر یک دروس تخصصی مختص به خود را دارند اما دروس مشترکی، دارند. چرا که همه ی این گرایش ها جزیی از علم جغرافیا محسوب می شوند. دروس مشترکی این رشته ها به شرح ذیل می باشد:
جغرافیای‌ قاره‌ها، جغرافیای‌ کواترنر، زمین‌شناسی‌ ایران‌، مسائل‌ جغرافیائی‌ مناطق‌ خشک‌ ایران‌، حفاظت‌ خاک‌، جنگل‌ و مرتع‌ و مسائل‌ آن‌ در ایران‌، جغرافیای‌ ناحیه‌ای‌ ایران‌ ، متون‌ جغرافیای‌ طبیعی‌ به‌ زبان‌ خارجی‌ ، جغرافیای‌ انسانی‌ ایران‌، نقشه‌برداری‌ تکمیلی‌، مبانی‌ محیط‌ زیست‌، ژئومورفولوژی‌ اقلیمی‌، کاربرد جغرافیای‌ طبیعی‌ در برنامه‌ریزی‌ شهری‌ و منطقه‌ای‌ (با تأکید بر ایران‌).

شاخه‌ کارتوگرافی

واژه کارتوگرافی از دو کلمه Cart graphy تشکیل یافته است که Car یا Cartogram به معنی نقشه (آماری جغرافیایی) و graphy به معنی ترسیم کردن است. به این معنا میتوان گفت که کارتوگرافی دانش تهیه نقشه است.

اهمیت این دانش زمانی مشخص می شود که بدانیم ما برای انجام بسیاری از فعالیت های بشری به اطلاعاتی در زمینه وضعیت جغرافیایی زمین نیازمندیم اما از آنجایی که نمیتوان سطح کره زمین را به اندازه واقعی خود بر روی صفحه‌ای تصویر کرد، باید عوارض و پدیده‌های مختلف زمین را به نسبت معینی کوچک نمود و این عمل براساس مبانی و اصول کارتوگرافی به نحوی انجام می‌گیرد که کاربران با توجه به نسبت کوچک شده و مشخصات فنی آن بتوانند به مقدار اصلی کمیت پی‌ببرند.

یک کارتوگراف همانند یک هنرمند باید این اطلاعات را به صورت سمبلیک و یا یک سری خطوط که موجودیت شان از ریاضی نشأت می‌گیرد،‌نشان بدهد و برای این کار، یک کارتوگراف باید به گونه‌ای عمل کند که بیننده ضمن درک مفاهیم، به دیدن نقشه علاقه‌مند گردد . یعنی در انتخاب سمبل‌ها، طراحی و رنگ آمیزی،  باید از اصول زیبا سازی استفاده کند.

شاخه‌ جغرافیای انسانی

جغرافیای‌ انسانی‌، به‌ عنوان‌ یکی‌ از شاخه‌های‌ مهم‌ علم‌ جغرافیا، در دو گرایش‌ جغرافیای‌ شهری‌ و روستائی‌ در دانشگاه‌ها و مؤسسات‌ آموزش‌ عالی‌ کشورمان‌ ارائه‌ می‌شود. جغرافیای انسانی رابطه متقابل انسان و عوامل جغرافیایی را مورد بررسی قرار می‌دهد. در رشته جغرافیا اثراتی که محیط بر جامعه انسانی و انسان بر جای می‌گذارد و نیز متقابلا اثراتی که انسان به کمک تکنیک خود بر محیط زندگی بر خود برجای می‌گذارد، مورد مطالعه و تحقیق قرار می‌گیرد.

گرایش‌ جغرافیای‌ شهری

جغرافیای شهری، مطالعه تطبیقی از شهرها است. این مطالعه تطبیقی جغرافیدان را با تضادها و گوناگونی‌های اجتماعی- اقتصادی در شهرها آشنا می‌سازد و از این طریق ریشه‌های نابسامانی‌های شهری مشخص می گردد.

در مطالعه تطبیقی، جغرافیدان، مثلاً در امر سیاست خانه‌سازی، به جای نسخه‌برداری از الگوهای خارجی با توجه به شرایط اجتماعی- اقتصادی جامعه خود، میان الگوها، سیاست منطقی را انتخاب می‌کند.

در واقع، مطالعه‌ مسائل‌ مهمی‌ از جمله‌ گسترش‌ شهرها، مسائل‌ اقتصادی‌ و جمعیتی‌ شهرها و بحث‌ روز جغرافیای‌ شهری‌، یعنی‌ توریسم‌ از جمله مباحثی است که در این شاخه از جغرافیا مورد توجه می باشد.

جغرافیدانان از منظر جغرافیا، به بررسی نحوه‌ اشغال‌ فضا، نوع‌، تمرکز و پراکندگی‌ مشاغل‌ در یک‌ شهر و چگونگی‌ جابه‌جایی‌ از محل‌ کار به‌ سکونت‌، ارتباط‌ شغل‌ و مسکن‌ و تأثیرات‌ متقابل‌ و چندجانبه‌ای‌ که‌ میان‌ این‌ متغیرها برقرار است‌، در جغرافیای‌ اجتماعی‌ شهرها می پردازند.

گرایش‌ جغرافیای‌ روستایی‌

بررسی‌ رابطه‌ شهر و روستا، برنامه‌ریزی‌ و توسعه‌ روستایی‌، نوسازی‌ و آینده‌ روستاها، روستاهای‌ آینده‌، علل‌ و عوامل‌ مهاجرت‌ روستانشینان‌، بهداشت‌ و اوقات‌ فراغت‌ روستائیان‌، حفظ‌ محیط‌ زیست‌، نحوه‌ حمل‌ و نقل‌، کیفیت‌ زندگی‌ و وضعیت‌ اقتصادی‌ روستاها، در گرایش جغرافیای روستایی مورد بررسی قرار می گیرد.

شاخه جغرافیا و برنامه‌ریزی‌ شهری

حل مشکلات شهری با توجه‌ به‌ عوامل‌ انسانی‌ و طبیعی‌ موجود در هر شهر، یکی از وظایف متخصصان در شاخه جغرافیا و برنامه ریزی شهری می باشد. جغرافیدانان به کمک دانش خود جهت حل مسائل‌ جمعیتی‌، اقتصادی‌ و زیست‌ محیطی‌ با مهندسان ‌ معمار، عمران‌، سازه‌ و تأسیسات همکاری می کنند.

شاخه‌ جغرافیای سیاسی ـ نظامی

مطالعه ی نقش‌ عوامل‌ جغرافیایی‌، همچون وضعیت‌ ارتفاعات‌، آب‌ و هوا یا وضعیت‌ کشورهای‌ همسایه‌ که‌ می‌تواند در سرنوشت‌ یک‌ جنگ‌ و در نتیجه‌ در وضعیت‌ سیاسی‌ یک‌ کشور داشته‌ باشد، در ذیل این شاخه از رشته جغرافیا قرار می گیرد.

دروس‌ پایه‌ و اصلی‌

تهیه‌ و تفسیر نقشه‌های‌ هوا و اقلیم‌، سازمان‌های‌ بین‌المللی‌، نظامیان‌ و سیاست‌، مبانی‌ و اصول‌ جغرافیای‌ نظامی‌، اصول‌ روابط‌ بین‌المللی‌، حقوق‌ اساسی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، مقدمه‌ای‌ بر‌ روش‌ تحقیق‌ در جغرافیا، نقشه‌خوانی‌، مبانی‌ عکس‌های‌ هوایی‌، تفسیر عکس‌های‌ هوایی‌، اصول‌ سنجش‌ از دور، آشنایی‌ با رشته‌های‌ نظامی‌، اطلاعات‌ و عملیات‌، طرح‌ و عملیات‌، اصول‌ آفند و پدافند.

دروس‌ تخصصی‌

آب‌ و هوای‌ مناطق‌ نظامی‌ ایران‌، تهیه‌ و تفسیر نقشه‌های‌ ژئومورفولوژی‌، ژئومورفولوژی‌ ایران‌، جغرافیای‌ نظامی‌ ایران‌ ، مسائل‌ سیاسی‌ و نظامی‌ ایلات‌ و عشایر ایران‌، جغرافیای‌ نظامی‌ ترکیه‌ و عراق‌، جغرافیای‌ نظامی‌ کشورهای‌ حاشیه‌ خلیج‌فارس‌، جغرافیای‌ نظامی‌ افغانستان‌ و پاکستان‌، جغرافیای‌ نظامی‌ شوروی‌، مسائل‌ نظامی‌ و استراتژیک‌ معاصر، جغرافیای‌ سیاسی‌ ایران‌، تاریخ‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ ایران‌، جغرافیای‌ سیاسی‌ خلیج‌فارس‌، جغرافیای‌ اقتصادی‌ سیاسی‌ جهان‌ سوم‌، جغرافیای‌ سیاسی‌ جهان‌ اسلام‌، جنبش‌ها و نهضت‌های‌ سیاسی‌ اسلام‌ در قرن‌  20، هنر جنگ‌، سیاست‌ خارجی‌ ایران‌، نقشه‌های‌ موضوعی‌، جغرافیای‌ آب‌های‌ ایران‌، متون‌ جغرافیا به‌ زبان‌ خارجی‌ .

توانایی‌های‌ لازم‌ برای تحصیل در گرایش جغرافیای سیاسی ـ نظامی

دانشجویان این رشته باید در درس آمار و ریاضی از توانایی خوبی برخوردار باشند چرا که رشته جغرافیا به آمار و مبانی‌ ریاضی احتیاج دارد.‌ تهیه‌ مدل‌های‌ مختلف‌ و نمایش‌ آنها مانند محاسبه‌ سطح‌ جزر و مد دریا، محاسبه‌ بارش‌ باران‌ یا محاسبه‌ آب‌های‌ زیرزمینی‌ از جمله مواردی است که به علم آمار و ریاضی وابسته است.

علاوه بر آن، در گرایش‌ کارتوگرافی‌ هندسه و ریاضی به صورت آشکارتری مورد استفاده قرار می گیرد. شاید به همین دلیل است که استادان رشته‌ جغرافیا بر این باورند که داوطلبان‌ گروه‌ ریاضی‌ و فیزیک‌ باید در این رشته پذیرفته شوند. علاقه مندی به علوم اجتماعی و تجزیه و تحلیل مسائل اجتماعی جهت بررسی مسائل اجتماعی و جمعیتی شهر، از دیگر ویژگی های مهم دانشجویان این رشته می باشد.

موقعیت‌ شغلی‌ گرایش جغرافیای سیاسی ـ نظامی در ایران

سازمان‌ هواشناسی‌، وزارت‌ نیرو، وزارت‌ جهاد کشاورزی‌، سازمان‌ حفاظت‌ از محیط‌ زیست‌، شهرداری‌ها، ستاد حوادث‌ غیرمترقبه‌ وزارت‌ کشور و مراکز نظامی‌ از جمله مراکزی است که متخصصان گرایش آب‌ و هواشناسی‌ می توانند در آن مشغول فعالیت شوند.

کارشناسان ‌ژئومورفولوژی‌ می توانند علاوه بر فعالیت در وزارت‌ جهاد کشاورزی‌، در مؤسسه‌ تحقیقات‌ آبخیزداری‌ جهاد کشاورزی‌، نیز که‌ لایه‌های‌ سطحی‌ زمین‌ را برای‌ کنترل‌ فرسایش‌ مطالعه‌ می‌کند، نیز به فعالیت بپردازند. سازمان‌ زمین‌شناسی‌ مرکز جذب بسیاری از متخصصان این رشته می باشد.

سازمان‌ نقشه‌برداری‌ کشور، سازمان‌ جغرافیای‌ نیروهای‌ مسلح‌ و وزارتخانه‌های‌ نیرو و معادن‌ بازار کار مناسبی برای کارشناسان کارتوگرافی محسوب می شود. فعالیت به عنوان محقق‌ در سازمان‌ برنامه‌ و بودجه‌، بنیاد مسکن‌ انقلاب‌ اسلامی‌، بنیاد مستضعفان‌ و جانبازان‌، سازمان‌ جغرافیایی‌ نیروهای‌ مسلح‌، سازمان‌ محیط‌ زیست‌، شهرداری‌ها و وزارتخانه‌های‌ آموزش‌ و پرورش‌، مسکن‌ و شهرسازی‌، کشور، جهاد کشاورزی‌، معادن‌ و فلزات‌، دفاع‌ و نفت‌، یکی دیگر از جنبه های فعالیت متخصصان حوزه جغرافیای انسانی می باشد.
همچنین، از آنجایی که بخش مهمی از رشته جغرافیا به جغرافیای شهری ارتباط دارد، در بیشتر کشورهای‌ جهان‌، فارغ‌التحصیلان‌ جغرافیای‌ شهری‌ در صنعت‌ توریسم‌ مشغول فعالیت هستند، که استانداری‌ها و شهرداری‌ها از مراکز اصلی‌ فعالیت‌ فارغ‌التحصیل‌ جغرافیای‌ شهری‌ محسوب می شوند.

جغرافیای‌ نظامی‌ در مقطع‌ لیسانس‌ به لحاظ ماهیتی یک رشته‌ کاربردی‌ است‌ و فارغ‌التحصیلان‌ این‌ رشته‌ می توانند در سازمان‌های‌ نظامی‌، انتظامی‌ و سیاسی‌ به کار گرفته شوند. مراکزی‌ همچون ستادهای‌ تخصصی‌ و عمومی‌ و مراکز مطالعات‌ جغرافیایی‌ نیروهای‌ مسلح‌ و دفتر مطالعات‌ منطقه‌ای‌ وزارت‌ امور خارجه‌، از دیگر فرصت های شغلی این افراد متخصص می باشد.

برای قبولی در رشته جغرافیا چه رتبه ای نیاز است؟

  • مشاهده رتبه قبول شدگان رشته جغرافیا در سال 96

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.